Agir (Qerekose)

Ciy coxraf huddn Bajr:

Bajar di nav paraleln 39 - 05' 40- 07' bakr merdyenn 42-20' 44- 30' rojhilat de ye. Bajar li bakr bi Qers, li rojava bi Erzirom, li bakr rojava bi Btls Wan li rojhilat j bi hudt bajar Mako ve t girdan.

Xerite
Turizm rismn iyay Agir

Taybetiyn erda bajr:

Pvana erd bajar 11066 km2 ye. ikl erda bajr % 46 w ji ayir merayan,% 3 ji golan, % 25 det zozanan %25 w j ji iya zinaran pk t. Li herem genim, ceh, kixsn ekir keten tn andin.

klm (Av hewa): 

Li herem klmek reay hukum dike. Bajarek her sar ji yn Kurdistan ye. Sal e mehan berf li erd ye. Dawiya meha nsan berf destpdike dihele. Havnan j herm hnik derbas dibe.

Nifus (1997) naveyn bajar:

 

Merkez 106695
Giyadn (Diyadn); Nifs 37410 , pivana erd 1274 km ye. Li rojhilat bajar e.
Bazd (Dogubeyazid) ; Nifs 91994, pivana erd 2383 km ye. Nave 93 km li rojhilat Agir y ye. Tirba Ahmed Xan li vir e.
Zdkan (lekrt) ; Nifs 39061, pivana erd 1559 km ye. 34 km li rojava y bajar e.
Xamr (Hamur); Nifs 20738, pvana erd 898 km ye. 15 km li bar bajar e.
Patnos; Nifs 119958, pivana erd 1421 km ye. 82 km li bar bajar e.
Avkevir(Taliay) Nifs 19606, pvana erd 798 km ye. Nave 32 km dr ji agir li ser rya Erzirom - ran ye
Ttax(Tutak) Nifs 30594, pvana erd 1562 km ye. 43 km ji Agir dr e.
Tevay ya nifsa herm (tevli gundan) 466059 e.

 

Det Zozan

Deta "Zdkan Karakose" yn her mezin in li herm (341m2), Detek din j "Deta Patnos Giyadn" ye. Bilindbna zozann herm dighjn heta 2000 m y. Li wan zozanan "kan" yn ku ava wan cemd ayirn n j hene.

Dn (ol) civak

Nifsa bajar tevay muslumanin, hejmara xiristiyanan pir km in. Piraniya nifs ji kurdan pk t, azer j wek ciwaka duyemn li herm hene.

iya:

iyay her bilind Kurdistan li Agir y ye. iyay Hama (3243m), iyay Kose (3430m), Tendrek (3542m), Agiriya bik (3925m), Agiriya Mezin (5137m). iyay Agiriya mezin, iyay her bilind y Kurdistan ye.

em gol:

em her mezin herm, em Mrad ye. Wek din em bik j li herem peyde dibin. Hinek ji wan ev in; riyan, Zdkan, Geltan. Li herm du goln biuk j hene. Balik Saz

Ciyn turstk germavn herm:

Ji welatn cuda cuda her sal pir turst tn herm ji bo ku hilkiin ser iyay Agir. Qesra sak Paa j ciyek e ku ji al turstan ve t ziyaret kirin. Tirba Ahmed Xan j li nava Bazd ye ji al kurdan ve t ziyaret kirin. Germavn Giyadn Dambat j ciyn vehsan ne.

Serwetn bin erd:

Li Giyadn kukurt, li Bazd kewr ponz, li Ttax xw, li Avkevir ava maden li Zdkan j lnyt ji bin erd derdikeve.

Babetn heywanan:

Li Agir nifsek pir bilind bi xwedkirina heywanan mijl dibin. Ji bil heywann ked li herem li ayir golan ordekn kov, qaz, kew li al iya j gur rv peyde dibin.

Xwarnn herm:

Xwarna her mehr "qavrma ser sl" ye. Kifta "Abdigor" ji yek ji xwarinn mehel ne ku li herm tn xwarin.

Kincn herm:

Zilam kef (p) didin ser xwe. lig leg (oyma) li xwe dikin, di bin de j alwar (qadi) li xwe dikin. Li ser alwar kefiyek li pita xwe gir didin. Plavek ku li herem ji re dibjin, "yemen" gorn bi desta kir ku heta ong dirjin li nig xwe dikin. Jinn Agir fstanek ku ji re dibjin "entar" li xwe dikin. Carna j arefa re li xwe dikin. Di nigan de gorn ji hir kir hene.

Nav kronolojiya bajr:

Bajar nav xwe ji iyay Agir digre. Nav bajar y her kevn bi faris "Kuh Nur" yan iyay Nr b. Ararat j navek w y her kevn e. Bi ziman Ermen " Mass" , bi ziman ereb j j re "Cebel el Haris (Agir ya mezin) Cebel el Havayrs(Agir ya bik) dihat gotin. Nav ji al tirkan ve wek "Ari" hatiye guhertin.Nav bajr bi Kurd Agriye.

Ber sa (Zayn)
1340- 1200 Dema hriyan
1200- 600 Medeniyeta rartyan
331 Dema Mekodoniyan
 
Pit sa(Zayn)
339 Dema Bzansiyan
750 Dema Ebasiyan
1102 Dema Selkiyan
1514 Dema Osmaniyan